Κάνοντας τον γύρο του παλιού λιμανιού των Χανίων, ουσιαστικά κοιτάς τη Βενετία. Οι πέτρινες προκυμαίες, τα μακριά θολωτά νεώρια και ο φάρος στην άκρη του μόλου προέρχονται από τους αιώνες που η Κρήτη κυβερνιόταν από την πόλη της λιμνοθάλασσας. Η περίοδος αυτή κράτησε περισσότερα από τετρακόσια πενήντα χρόνια και άφησε το σημάδι της σε όλο το νησί.

Το Βασίλειο της Κρήτης

Όταν η Δ΄ Σταυροφορία διέλυσε τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία το 1204, η Κρήτη πέρασε στη Βενετία. Χρειάστηκαν μερικά χρόνια για να απομακρυνθούν οι Γενουάτες αντίπαλοι, και η βενετική κυριαρχία εδραιώθηκε γύρω στο 1211. Το νησί ονομάστηκε Regno di Candia, Βασίλειο της Κρήτης, από την πρωτεύουσα, τον Χάνδακα, το σημερινό Ηράκλειο. Για τη Βενετία η Κρήτη ήταν πολύτιμη για τη θέση της στους θαλάσσιους δρόμους προς την Ανατολή, αλλά και για το κρασί, το λάδι και τα σιτηρά της.

Η βενετική διοίκηση ήταν συχνά σκληρή και οι Κρητικοί, άρχοντες και χωρικοί, επαναστάτησαν πολλές φορές. Με τους αιώνες όμως ο ελληνικός και ο βενετικός πολιτισμός αναμείχθηκαν. Έτσι γεννήθηκε η Κρητική Αναγέννηση, που μας έδωσε τον Ερωτόκριτο του Βιτσέντζου Κορνάρου και ζωγράφους όπως ο Δομήνικος Θεοτοκόπουλος, που γεννήθηκε στον Χάνδακα και έγινε αργότερα διάσημος στην Ισπανία ως El Greco.

Τι έχτισαν οι Βενετοί

Η Βενετία κυβερνούσε μέσα από τα λιμάνια και τα τείχη της, και πολλά από αυτά στέκουν ακόμη:

  • Το λιμάνι των Χανίων. Ο μόλος, τα νεώρια όπου ναυπηγούνταν και επισκευάζονταν οι γαλέρες, και ο φάρος. Ο φάρος πήρε τη σημερινή του μορφή τον 19ο αιώνα, ξαναχτισμένος πάνω στη βενετική βάση.
  • Η Φορτέτσα του Ρεθύμνου. Μεγάλο φρούριο στον λόφο πάνω από την παλιά πόλη, χτισμένο στα τέλη του 16ου αιώνα, όταν οι πειρατικές επιδρομές έδειξαν πόσο εκτεθειμένη ήταν η πόλη.
  • Τα τείχη του Χάνδακα. Τεράστιοι προμαχώνες σχεδιασμένοι να αντέχουν στο πυροβολικό, που περικλείουν ακόμη το κέντρο του Ηρακλείου.
  • Το Φραγκοκάστελλο. Τετράγωνο κάστρο στην ακτή των Σφακίων, χτισμένο τον 14ο αιώνα για να ελέγχει μια ανυπότακτη περιοχή.

Η νότια ακτή ήταν πιο δύσκολο να φυλαχτεί, με λίγα λιμάνια και απότομα βουνά από πίσω. Μικρά οχυρά και βίγλες στέκονταν πάνω από τα σημαντικά σημεία απόβασης. Πάνω από την Αγία Ρουμέλη, στην έξοδο του Φαραγγιού της Σαμαριάς, τα ερείπια ενός μικρού πέτρινου οχυρού στεφανώνουν ακόμη έναν λόφο πάνω από τη θάλασσα. Το συγκεκριμένο συνήθως χρονολογείται στα ύστερα οθωμανικά χρόνια, μια υπενθύμιση ότι τα ίδια στρατηγικά σημεία τα φύλαγε ο ένας κατακτητής μετά τον άλλον.

Η μεγάλη πολιορκία του Χάνδακα

Το 1645 οθωμανικός στρατός αποβιβάστηκε στη δυτική Κρήτη. Τα Χανιά έπεσαν την ίδια χρονιά και το Ρέθυμνο λίγο αργότερα. Ο Χάνδακας άντεξε πίσω από τα μεγάλα τείχη του. Η πολιορκία ξεκίνησε ουσιαστικά το 1648 και κράτησε περίπου είκοσι ένα χρόνια, από τις μακρύτερες της ιστορίας. Εθελοντές και στρατιώτες από πολλά μέρη της Ευρώπης ήρθαν να βοηθήσουν στην άμυνα της πόλης. Το 1669 ο Βενετός διοικητής Φραγκίσκος Μοροζίνι δέχτηκε τελικά να παραδοθεί, και οι υπερασπιστές άφησαν την πόλη από τη θάλασσα.

Η Βενετία κράτησε για λίγα ακόμη χρόνια κάποια μικρά νησιωτικά φρούρια, όπως τη Σούδα, τη Σπιναλόγκα και τη Γραμβούσα. Η ίδια η Κρήτη όμως πέρασε πια στην Οθωμανική Αυτοκρατορία.

Περπατώντας δίπλα στα παλιά τείχη

Η ακτή ανάμεσα στη Σούγια και την Αγία Ρουμέλη είναι άγρια και ήσυχη, και τα ίχνη αυτών των αιώνων στέκουν ακόμη πάνω από την ακρογιαλιά. Η πεζοπορία Σούγια – Αγία Ρουμέλη ακολουθεί το παραλιακό μονοπάτι ως την Αγία Ρουμέλη, όπου το ερειπωμένο οχυρό αγναντεύει το Λιβυκό Πέλαγος.