Οι περισσότεροι περπατούν το φαράγγι της Σαμαριάς για τους γκρεμούς, τα πεύκα και τις περίφημες «Πόρτες». Κάπου στη μέση της διαδρομής η κοιλάδα ανοίγει και φτάνεις σε μια ομάδα πέτρινων σπιτιών κάτω από ψηλά δέντρα. Είναι το παλιό χωριό Σαμαριά. Εδώ και δεκαετίες δεν μένει κανείς, κι όμως αυτός είναι ο τόπος που έδωσε το όνομά του σε όλο το φαράγγι.

Ένα όνομα από μια εκκλησία

Κοντά στο χωριό βρίσκεται το εκκλησάκι της Οσίας Μαρίας, αφιερωμένο στην Οσία Μαρία την Αιγυπτία. Είναι ένα λιτό πέτρινο κτίσμα της βενετοκρατίας, με παλιές τοιχογραφίες στο εσωτερικό του. Στον τοπικό λόγο η «Οσία Μαρία» έγινε «Σια Μαρία» και με τον καιρό «Σαμαριά». Έτσι το φαράγγι, το χωριό και ο σημερινός Εθνικός Δρυμός έχουν όλα το όνομα αυτού του μικρού ναού.

Η ζωή στο φαράγγι

Για αιώνες ζούσε εδώ μια μικρή κοινότητα, αποκομμένη από το υπόλοιπο νησί. Δρόμος δεν υπήρχε. Οι μόνοι τρόποι να μπεις ή να βγεις ήταν τα μουλαρόστρατα από το οροπέδιο του Ομαλού ή από την Αγία Ρουμέλη στη νότια ακτή.

Οι οικογένειες ήταν κυρίως κτηνοτρόφοι. Είχαν γίδια και πρόβατα, καλλιεργούσαν ό,τι μπορούσαν σε μικρά πεζούλια, κρατούσαν μελίσσια και έπαιρναν ξύλα από τα δάση με τα κυπαρίσσια και τα πεύκα γύρω τους. Τα καλοκαίρια είχαν κίνηση, με τα κοπάδια να ανεβαίνουν και να κατεβαίνουν στα βουνά. Οι χειμώνες ήταν μακριοί και σκληροί, με ορμητικά νερά στην κοίτη του ποταμού και χιόνι στις κορυφές.

Η απομόνωση έκανε επίσης το φαράγγι καταφύγιο. Στις κρητικές επαναστάσεις κατά των Οθωμανών, επαναστάτες και οι οικογένειές τους κρύβονταν σε αυτά τα βουνά, όπου κανένας στρατός δεν μπορούσε εύκολα να τους ακολουθήσει.

Γιατί έφυγαν οι κάτοικοι

Το 1962 το φαράγγι της Σαμαριάς ανακηρύχθηκε Εθνικός Δρυμός. Βασικός στόχος ήταν η προστασία του δάσους και του κρι-κρι, του άγριου κρητικού αιγάγρου, που ο πληθυσμός του είχε μειωθεί επικίνδυνα. Η βοσκή, το κυνήγι και η υλοτομία δεν συμβάδιζαν με αυτόν τον στόχο, κι έτσι οι οικογένειες της Σαμαριάς χρειάστηκε να φύγουν. Εγκαταστάθηκαν έξω από το φαράγγι και το χωριό πέρασε στον Δρυμό.

Για τις οικογένειες ήταν ένα επώδυνο ξερίζωμα από έναν τρόπο ζωής που κρατούσε γενιές. Για το φαράγγι ήταν η αρχή μιας μακριάς ανάκαμψης. Σήμερα το δάσος είναι ξανά πυκνό και τα κρι-κρι εμφανίζονται συχνά κοντά στα μονοπάτια, καμιά φορά ακριβώς δίπλα στα παλιά σπίτια.

Το χωριό σήμερα

Μερικά σπίτια έχουν αναστηλωθεί και χρησιμεύουν ως σημείο ξεκούρασης του Δρυμού, με τουαλέτες, πόσιμο νερό, παγκάκια στη σκιά και φυλάκιο του Δρυμού. Πολλοί πεζοπόροι κάνουν εδώ ένα διάλειμμα πριν από το δεύτερο μισό της διαδρομής. Αφιερώστε λίγα λεπτά για να κοιτάξετε γύρω σας: οι πέτρινοι τοίχοι, τα παλιά σπίτια και η Οσία Μαρία είναι ό,τι έχει μείνει από μια ολόκληρη κοινότητα.

Χρήσιμα να ξέρετε

  • Το χωριό Σαμαριά βρίσκεται περίπου στη μέση του φαραγγιού, ιδανικό σημείο για ξεκούραση και για να γεμίσετε νερό.
  • Κρατήστε απόσταση από τα κρι-κρι και μην τους δίνετε τροφή.
  • Στην εκκλησία δείξτε σεβασμό: χαμηλή φωνή και καλυμμένοι ώμοι.

Περπατήστε το φαράγγι με την Crete it!

Στην οργανωμένη μας πεζοπορία στο φαράγγι της Σαμαριάς σταματάμε στο παλιό χωριό, περνάμε από την Οσία Μαρία και σας λέμε την ιστορία των ανθρώπων που ζούσαν εδώ, πριν συνεχίσουμε μέσα από τις Πόρτες ως τη θάλασσα στην Αγία Ρουμέλη.