Αν περπατήσετε αρκετά στα Λευκά Όρη, μπορεί να το ακούσετε πριν το δείτε: ένα κροτάλισμα από πετραδάκια σε κάποιον γκρεμό πάνω από το μονοπάτι. Σηκώνετε το βλέμμα και να το, ένα κατσίκι με μακριά κυρτά κέρατα, στημένο σε μια προεξοχή που μοιάζει πολύ στενή για να το χωρέσει. Είναι το κρι-κρι, το αγρίμι της Κρήτης.

Φτιαγμένο για τους γκρεμούς

Το κρι-κρι είναι αγριοκάτσικο με ανοιχτό καφέ τρίχωμα και σκούρα λωρίδα στη ράχη. Τα αρσενικά έχουν μεγάλα κέρατα που γέρνουν προς τα πίσω σε φαρδύ τόξο. Τα θηλυκά είναι μικρότερα, με κοντά και λεπτά κέρατα. Και τα δύο είναι εκπληκτικοί αναρριχητές. Κινούνται σε σάρες και βράχια με μια ηρεμία που κάνει τον πεζοπόρο να νιώθει αδέξιος.

Οι επιστήμονες συζητούν ακόμα την καταγωγή του. Η πιο διαδεδομένη άποψη είναι ότι κατάγεται από κατσίκες που έφεραν στο νησί οι πρώτοι κάτοικοι πριν από χιλιάδες χρόνια, οι οποίες ξαναγύρισαν στην άγρια ζωή και προσαρμόστηκαν στα βουνά. Όπως κι αν έγινε, ζει στην Κρήτη εδώ και πάρα πολύ καιρό και δεν υπάρχει πουθενά αλλού σε αυτή τη μορφή.

Πού ζει και γιατί προστατεύεται

Το κύριο σπίτι του κρι-κρι είναι τα Λευκά Όρη, στη δυτική Κρήτη. Το πιο σημαντικό του καταφύγιο είναι ο Εθνικός Δρυμός Σαμαριάς και η απότομη γη γύρω από το φαράγγι. Η προστασία του αγριμιού ήταν ένας από τους βασικούς λόγους που ιδρύθηκε ο Δρυμός τη δεκαετία του 1960. Μικροί πληθυσμοί έχουν εγκατασταθεί και σε μερικές βραχονησίδες γύρω από την Κρήτη, όπου είναι ασφαλείς από το κυνήγι και από τη διασταύρωση με ήμερες κατσίκες.

Κάποια στιγμή το κρι-κρι κινδύνεψε σοβαρά να χαθεί. Το κυνήγι, η απώλεια ήσυχων βιοτόπων και η διασταύρωση με τα κοπάδια μείωσαν τον καθαρό άγριο πληθυσμό. Σήμερα είναι προστατευόμενο είδος και το κυνήγι του απαγορεύεται. Η δουλειά για την προστασία του στον Δρυμό βοήθησε τους αριθμούς να ανακάμψουν, αν και η λαθροθηρία και οι διασταυρώσεις παραμένουν πρόβλημα.

Σύμβολο του νησιού

Το αγρίμι είναι κομμάτι της κρητικής ζωής από την αρχαιότητα. Οι Μινωίτες το χάραζαν σε σφραγιδόλιθους και λίθινα αγγεία, συχνά πάνω στο πήδημα. Πολύ αργότερα εμφανίζεται στα κρητικά τραγούδια και στις μαντινάδες ως εικόνα της λευτεριάς και του περήφανου, αδάμαστου πνεύματος του βουνού. Πολλοί Κρητικοί βλέπουν κάτι από τον εαυτό τους σε ένα ζώο που ζει ψηλά, κρατά αποστάσεις και δεν σκύβει το κεφάλι σε κανέναν.

Πώς να το δείτε με σεβασμό

Οι καλύτερες πιθανότητες είναι νωρίς το πρωί ή αργά το απόγευμα, στις βραχώδεις πλαγιές πάνω από το μονοπάτι. Κοιτάξτε την κορυφογραμμή και τις προεξοχές των βράχων. Σε σημεία του φαραγγιού της Σαμαριάς κάποια ζώα έχουν συνηθίσει τον κόσμο και μπορεί να πλησιάσουν αρκετά. Σε κάθε συνάντηση να είστε προσεκτικοί:

  • Κρατήστε απόσταση και αφήστε το ζώο να αποφασίσει πόσο θα πλησιάσει.
  • Μην ταΐζετε ποτέ το κρι-κρι. Το φαγητό των ανθρώπων το βλάπτει και αλλάζει τη συμπεριφορά του.
  • Μείνετε ήσυχοι και αποφύγετε τις απότομες κινήσεις.
  • Προσέχετε τις πέτρες. Τα αγρίμια που κινούνται από πάνω σας μπορεί να ρίξουν βράχια στο μονοπάτι.

Στα βουνά του αγριμιού μαζί μας

Το κρι-κρι ανήκει στον ψηλό, πετρώδη κόσμο της δυτικής Κρήτης και ο καλύτερος τρόπος να το συναντήσετε είναι με τα πόδια. Η διάσχιση του φαραγγιού της Σαμαριάς σας δίνει καλές πιθανότητες να το δείτε μέσα στον Εθνικό Δρυμό. Για μια πιο άγρια μέρα, η ανάβασή μας στην κορυφή Πάχνες διασχίζει το γυμνό ψηλό οροπέδιο των Λευκών Ορέων, όπου το αγρίμι έχει τις πλαγιές σχεδόν δικές του. Οι συνοδοί μας ξέρουν πού να κοιτάξουν και πότε απλώς να σταθούν και να παρατηρήσουν.