Στη νοτιοδυτική ακτή της Κρήτης, ανάμεσα στην Παλαιόχωρα και τη Σούγια, μια στενή κοιλάδα καταλήγει σε έναν μικρό κόλπο με βότσαλο. Ανάμεσα σε χαρουπιές και ελιές βρίσκονται τα ερείπια της Λισσού, μιας αρχαίας πόλης με θεραπευτικό ιερό που κάποτε τραβούσε επισκέπτες από όλη την περιοχή. Δρόμος δεν υπάρχει. Φτάνεις περπατώντας στο παραλιακό μονοπάτι ή με βάρκα, και γι' αυτό ακριβώς ο τόπος έχει τόση ηρεμία.

Ένα μικρό λιμάνι του νότου

Η Λισσός άκμασε κυρίως στην ελληνιστική και τη ρωμαϊκή εποχή. Ήταν μία από τις λιμανοπόλεις αυτής της άγριας ακτής και, μαζί με τη γειτονική Συία (τη σημερινή Σούγια), εξυπηρετούσε ως επίνειο την ορεινή Έλυρο. Ανήκε επίσης στο Κοινό των Ορείων, μια ένωση μικρών ορεινών και παράλιων πόλεων της νοτιοδυτικής Κρήτης. Έκοβε δικά της νομίσματα, σημάδι ότι ήταν πραγματική πόλη με δική της ταυτότητα.

Η πόλη απλωνόταν στις πλαγιές της κοιλάδας. Σήμερα διακρίνεις υπολείμματα κτιρίων, αναβαθμίδες και, στη δυτική πλαγιά, ένα νεκροταφείο με ρωμαϊκούς τάφους. Πολλοί από αυτούς είναι μικρά πέτρινα θολωτά «σπιτάκια» για τους νεκρούς, που δίνουν σε εκείνη την πλευρά της κοιλάδας μια σιωπηλή, υποβλητική όψη.

Το ιερό του Ασκληπιού

Η καρδιά της Λισσού ήταν το Ασκληπιείο, ιερό του Ασκληπιού, του θεού της ιατρικής. Όπως πολλά θεραπευτήρια της αρχαιότητας, χτίστηκε δίπλα σε πηγή. Οι άρρωστοι έρχονταν να πιουν και να λουστούν στο νερό, να προσευχηθούν και να αφήσουν τα αναθήματά τους, ελπίζοντας στη γιατρειά. Το ιερό φαίνεται πως ήταν από τα σημαντικά της δυτικής Κρήτης.

Ο ναός είναι μικρός, αλλά σώζεται καλά στο επίπεδο των θεμελίων. Το πιο γνωστό του στοιχείο είναι το ψηφιδωτό δάπεδο, φτιαγμένο από μικρά χρωματιστά βότσαλα σε διακοσμητικά σχέδια. Στις ανασκαφές του 20ού αιώνα οι αρχαιολόγοι βρήκαν αγάλματα και θραύσματα αγαλμάτων, ανάμεσά τους μορφές του Ασκληπιού και της κόρης του, της Υγείας. Τα ευρήματα αυτά βρίσκονται σήμερα στο Αρχαιολογικό Μουσείο Χανίων.

Εκκλησίες ανάμεσα στα αρχαία

Η ζωή στη Λισσό δεν σταμάτησε με τους παλιούς θεούς. Στα παλαιοχριστιανικά χρόνια χτίστηκαν εδώ βασιλικές. Αργότερα εμφανίστηκαν μικρά ξωκλήσια στην κοιλάδα. Ο Άγιος Κήρυκος στέκει κοντά στο Ασκληπιείο και είναι χτισμένος εν μέρει με πέτρες από παλαιότερα κτίρια. Η πόλη φαίνεται πως έσβησε στους πρώτους μεσαιωνικούς αιώνες, όπως πολλοί οικισμοί αυτής της εκτεθειμένης ακτής, και η κοιλάδα έμεινε στους βοσκούς και τα κοπάδια τους.

Πώς θα φτάσετε

Η Λισσός βρίσκεται πάνω στο παραλιακό μονοπάτι Ε4. Οι περισσότεροι έρχονται από τη Σούγια, ανεβαίνοντας πάνω από το ακρωτήρι και κατεβαίνοντας στην κοιλάδα, ή ακολουθούν τη μεγαλύτερη διαδρομή από την Παλαιόχωρα. Όπως κι αν έρθετε, η κατάβαση στον κόλπο, με τη θάλασσα να ανοίγεται από κάτω, είναι από τις ωραιότερες στιγμές της νότιας ακτής.

Χρήσιμα να ξέρετε

  • Έχετε μαζί σας άφθονο νερό. Η σκιά είναι λίγη και η ανάβαση από τη Σούγια σε σημεία απότομη.
  • Φορέστε κανονικά παπούτσια πεζοπορίας. Το μονοπάτι είναι πετρώδες.
  • Μην πατάτε πάνω στο ψηφιδωτό και μη μετακινείτε πέτρες. Ο χώρος προστατεύεται.

Περπατήστε ως τη Λισσό με την Crete it!

Η οργανωμένη μας πεζοπορία Παλαιόχωρα – Σούγια ακολουθεί το Ε4 σε αυτή την άγρια ακτή και σταματά στη Λισσό, όπου ο οδηγός σας θα σας δείξει το Ασκληπιείο, τους τάφους και τα ξωκλήσια, πριν συνεχίσετε για τη Σούγια.