Σταθείτε σε ένα μονοπάτι πάνω από τα βράχια της νότιας Κρήτης και κοιτάξτε το πέλαγος. Εύκολα φαντάζεσαι εδώ μια βίγλα, κάποιον να παρακολουθεί τον ορίζοντα για πανιά. Οι αρχαίοι Έλληνες φαντάστηκαν κάτι πολύ μεγαλύτερο. Στους μύθους τους, την Κρήτη τη φύλαγε ένας άνδρας από χαλκό, ψηλός σαν πύργος, που έκανε τον γύρο του νησιού και κρατούσε μακριά τους ξένους. Τον έλεγαν Τάλω.
Ποιος ήταν ο Τάλως;
Οι μύθοι δεν συμφωνούν για την καταγωγή του. Σε μία εκδοχή τον κατασκεύασε ο Ήφαιστος, ο θεός της φωτιάς και της μεταλλουργίας, και τον χάρισε στον βασιλιά Μίνωα. Σε άλλη, ο Δίας τον έδωσε στην Ευρώπη, τη μητέρα του Μίνωα, για να την προστατεύει στην Κρήτη. Ο Απολλώνιος ο Ρόδιος τον παρουσιάζει ως τον τελευταίο επιζώντα του παλιού χάλκινου γένους των ανθρώπων. Στα βασικά όμως όλες οι ιστορίες συμφωνούν. Ήταν πελώριος, ήταν φτιαγμένος από μέταλλο και η δουλειά του ήταν να φυλάει την Κρήτη.
Σύμφωνα με τον μύθο, ο Τάλως έκανε τον γύρο του νησιού τρεις φορές την ημέρα. Όταν έβλεπε πλοίο να πλησιάζει, άρπαζε βράχους και τους εκσφενδόνιζε πάνω του. Κάποιες εκδοχές προσθέτουν ότι πυράκτωνε το χάλκινο σώμα του και έσφιγγε τους εισβολείς στην αγκαλιά του. Ο Πλάτων δίνει μια πιο ήπια εικόνα: ο Τάλως γύριζε τα χωριά κρατώντας τους νόμους του Μίνωα χαραγμένους σε χάλκινες πινακίδες.
Οι ίδιοι οι Κρήτες τον καμάρωναν. Νομίσματα της αρχαίας Φαιστού, στη νότια Κρήτη, απεικονίζουν μια φτερωτή μορφή που ρίχνει πέτρα, η οποία συνήθως ταυτίζεται με τον Τάλω.
Η μοναδική φλέβα
Ο Τάλως είχε ένα αδύναμο σημείο. Μία μόνο φλέβα διέτρεχε το σώμα του, από τον λαιμό ως τον αστράγαλο. Μέσα της κυλούσε ιχώρ, το υγρό που κατά τους αρχαίους έρεε στις φλέβες των θεών, και στο κάτω άκρο την έκλεινε ένα χάλκινο καρφί. Αν έβγαινε το καρφί, η ζωή του θα χυνόταν έξω.
Η Μήδεια και οι Αργοναύτες
Το τέλος του έρχεται στην ιστορία του Ιάσονα και των Αργοναυτών. Καθώς η Αργώ γύριζε με το Χρυσόμαλλο Δέρας, πλησίασε την Κρήτη και ο Τάλως άρχισε να πετάει βράχους για να μην την αφήσει να αράξει. Τότε βγήκε μπροστά η Μήδεια, η μάγισσα που ταξίδευε με τον Ιάσονα. Στην εκδοχή του Απολλωνίου, τον μάγεψε με το βλέμμα της. Ο Τάλως παραπάτησε, γρατζούνισε τον αστράγαλό του σε μια μυτερή πέτρα και ο ιχώρ ξεχύθηκε σαν λιωμένο μολύβι. Ο γίγαντας σωριάστηκε στο έδαφος.
Άλλοι συγγραφείς το αφηγούνται διαφορετικά. Σε μία εκδοχή η Μήδεια τον ξεγέλασε με την υπόσχεση της αθανασίας και του τράβηξε η ίδια το καρφί. Σε άλλη, ο τοξότης Ποίας τον χτύπησε με βέλος στον αστράγαλο.
Ένα πρώιμο ρομπότ;
Ο Τάλως ήταν κατασκεύασμα ενός τεχνίτη και έκανε μία δουλειά χωρίς ξεκούραση. Γι' αυτό σήμερα αρκετοί κλασικοί φιλόλογοι και ιστορικοί της τεχνολογίας τον αποκαλούν ένα από τα πρώτα ρομπότ που φαντάστηκε ποτέ ο άνθρωπος. Η ιστορία του αγγίζει ερωτήματα που κάνουμε ακόμη. Τι γίνεται όταν μια μηχανή έχει μια κρυφή αδυναμία; Και ποιος την ελέγχει στην πραγματικότητα; Ο Τάλως δείχνει ότι οι άνθρωποι ονειρεύονταν αυτόματους φύλακες χιλιάδες χρόνια πριν μπορέσει κανείς να τους φτιάξει.
Στις ακτές του Τάλω
Οι νότιες ακτές όπου, κατά τον μύθο, φρουρούσε ο Τάλως είναι από τα ωραιότερα σημεία για πεζοπορία στην Κρήτη. Το μονοπάτι Ε4 ακολουθεί τα βράχια πάνω από τα βαθιά γαλάζια νερά και περνά από όρμους που μοιάζουν όπως θα τους έβλεπαν οι ναυτικοί στα χρόνια των μύθων. Με τις οργανωμένες πεζοπορίες μας στην ακτή μπορείτε να περπατήσετε κι εσείς αυτές τις ακτές και να κοιτάξετε τον ορίζοντα για πλοία, όπως έκανε κάποτε ο χάλκινος γίγαντας.
